Te beluisteren iedere maandag van 19:00 - 21:00 uur bij de HTR en op
zondag 11:00 - 13:00 uur bij
ROS-Kabelkrant, ZIGGO kanaal 43 en
24 uur per dag via onze website.

Bossche Straten 2019

358. Geen ‘Oude Bolwerk’ - Muntelbolwerk

Ed Hupkens
Auteur: Ed Hupkens  Met dank aan de Werkgroep Toponymie, Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch

Foto 358LBHet Muntelbolwerk met zicht op het voormalige Sint-Jozefhuis. Op de voorgrond de halve maan in een bocht van De Aa. Anno 1955.
Foto: Erfgoed ’s-Hertogenbosch nr. 0002041

Het tweede (half)bastion dat omstreeks 1618 aan de noordoostzijde van de stad bij de Hinthamerpoort werd aangelegd, was het Muntelbolwerk. Evenals het Hinthamerbolwerk had dit bastion de taak om al het verkeer op de weg naar en van Hintham te controleren. Daarnaast diende het Muntelbolwerk ook de lange en kwetsbare noordelijke stadswal van strijkvuur te voorzien. Op de plattegrond van Joan Blaeu (1649) is duidelijk te zien dat er in die tijd sprake was van een ‘vol bastion’. Bij een ‘vol bastion’ is de binnenruimte (terreplein) gevuld met aarde, een bomvrij onderkomen voor personeel of een remise voor geschut. Bij een ‘hol bastion’ ontbreken deze elementen. Behalve deze twee bolwerken en de bastions van de Citadel, zijn alle overige Bossche bastions van het holle type. Ook op het Muntelbolwerk stond een molen op een molenberg. De molen behoorde in eerste instantie tot het type standerdmolen (ook wel staakmolen genoemd), later verrees hier een modernere achtkante molen. Naast de molen is op de kaart van Joan Blaeu een gebouwtje getekend, waarschijnlijk een wachthuis. Evenals bij het Hinthamerbolwerk lag achter dit bastion een lager gelegen, langgerekt gebouw dat gediend zal hebben als onderkomen van in de stad gelegerde soldaten.

In 1995 is er archeologisch onderzoek verricht ter plekke van het bastion. Dit wees uit, dat de keermuur 1,20 meter dik was. De muur was ondiep gefundeerd en uitsluitend opgemetseld met hergebruikte stenen, waarvan de meeste ook nog gebroken waren. Dit leidde tot de conclusie dat de stad ’s-Hertogenbosch in die periode van het Twaalfjarig Bestand (1608-1621) wellicht over weinig geld en materialen beschikte om de vestingwerken op een meer degelijke manier uit te voeren. Het Muntelbolwerk werd in 1879 geslecht. In 1887 kocht de gemeente de molen aan, waarna die werd afgebroken. Evenals bij het Hinthamerbastion werd de aarde die vrijkwam bij het afgraven gebruikt voor het gedeeltelijk dempen van de stadsgracht en het ophogen van de zogenoemde voorwerken. Op een deel van deze grond werd de straat de Aawal aangelegd. Tegenwoordig zijn geen restanten meer van dit vestingwerk in het zicht.

Op 28 januari 1921 stelde de Straatnamencommissie voor om “de eerste straat, links over de Aa-brug ‘Het Oude Bolwerk’ te noemen, omdat ter plaatse een kwart-cirkelvormige vestingmuur te zien is”. Dat ging echter niet door, het gemeentebestuur koos voor Muntelbolwerk.

 

© 2011 - 2019 'n Lutske Brabants - Vandaag: vrijdag 15 februari 2019 - Tijd: 00:00:00 - Webdesign: Broeklandsoft - Sponsor: Frans van den Bogaard